«زبان ترکمنی»*

ترجمه از: رحیم کاکایی

تاریخچه

زبان ترکمنی دررده بندی زبان های ترکی به گروه جنوب – غربی یا اوغوز تعلق دارد که شامل همچنین زبان های آذربایجانی، گاگائوزی [۱] ، ترکی ترکیه وزبان های نانوشته اوغوزی ایران است.

پیشینیان ترکمن جزو اتحادیه قبیله ای باستانی کوچنده گان ترک بودند. نوع انسان شناسی آنها امکان بحث در مورد تماس های اولیه و ادغام احتمالی آنها ازنژادهای اقوام قفقازی را میدهد. جمع قومیت [ اِتنوس،ملت،مردم،ملیت.مترجم ] ترکمن یک فرایند طولانی مدت ازتعامل وهمکاری مشترک قبایل کوچ نشین ویکجا نشین است، وبدیهی است که به لحاظ اتنیکی ترکیبی ناهمگون داشت.

زبان آوایی نوع اولیه اوغوزی حاکی ازترکیب اصلی – اوغوزی-  نوع زبانی آن است. قومیت ترکمن احتمال میرود درهمان منطقه فرارود یا ماوراءالنهر ( خودِ آسیای مرکزی) [۲] پیش از پیدایش دولت اوغوز درآنجا ( سده های نهم ودهم) آغازبه شکل گیری کرده است.

درترکیب بلحاظ اتنیکی این اتحادیه ی قبایل ناهمگون، احتمالا بمثابه نتیجه ی تماس های فشرده ومتمرکز، دراین دوره زبان قبچاقی (اوغوزی- قبچاقی اولیه) شکل میگیرد که شامل زبان ترکمنی بود.

نام « ترکمن» ممکن است، نه قوم (اِتنونیم: قبیله،مردم، ملت، خلق.مترجم) بلکه عنوان اتحادیه ی قبایل بوده باشد. توضیحات موجود بیشترازهمه ازناحیه ریشه شناسی [ اتیمولوژی.مترجم ]عامیانه ( نوعِ تورک ایمان – ترک مومن، یا تورکما‌ن – من ترک هستم) ناشی می شوند و دارای پایه معین ریشه شناسی یا وجه تسمیه ترک مانند (فارسی) – شبیه ترک است که میتواند ازقبایل فارسی زبانی که با ترکمنها در تماس بودند سرچشمه گرفته باشد.

نام وعنوان ترکمن درادبیات جغرافیایی قرون وسطی ازقرن یازدهم ثبت شده است. مورخان عرب ترکمنها وهمچنین قبچاق ها را ضمن قایل شدن برای مضمون این اصطلاح « کوچنده» نیز نامیدند.

محمود کاشغری (قرن یازده) نیز به نام « ترکمن» اشاره کرده است ، هرچند متن وقرینه (« اوغوزها – آنها ترکمن هستند») امکان این فرض را میدهد که دراینجا موضوع درباره کوچ نشینان بت پرست است.

زبان ادبی ترکمنی برپایه زبان قدیمی ترکمنی، ضمن چشیدن تاثیرات معین موازین وقواعد زبان ادبی چغتایی بعنوان زبان ادبی کلاسیک ترکی  شکل گرفت.

بنیانگذاران ادبیات ترکمن شاعر قرن هیجده مختومقلی فراغی وهمچنین نورمحمد عندلیب وپیروان آنها: ذلیلی، کمینه،ملا نفس وسیدی بحق بشمارمیروند.

زبان ترکمنی، زبان مادری ملت ترکمن وزبان دولتی جمهوری ترکمنستان است(*).با این زبان جمعیت اصلی کشورترکمنستان (طبق آمار سال ۱۹۹۹ پنچ میلیون نفر است) صحبت میکند.

ترکمنها بصورت متراکم همچنین درازبکستان (۱۲۱ هزارنفر)، فدراسیون روسیه ( چهل هزارنفر)، تاجیکستان ( بیست هزارنفر)، قازاقستان (چها‌رهزارنفر) ؛ طبق آمار سال ۱۹۸۹: درایران ( ۶۵۰ هزارنفر)، ترکیه (۱۲۰هزارنفر)، سوریه (۳۵ هزارنفر) ودربرخی دیگر کشورها زندگی می کنند.

گویش ها

زبان ترکمنی حدود ۳۰ گویش ولهجه دارد، که بنام اتحادیه وانجمن های قبیله ای مربوطه درگذشته: آلیلی، آراباچی، آتا، بایات، غاراداشلی، گؤگلن، دویه چی، یومود (با لهجه شمالی وجنوب غربی)، مِهین لی، موکری، مورچه، نُخور، تکه ( با لهجه آخالی ومروی «ماری»)، ساقار، سالیر، ساریق، سورخی، هاتاپ، چاندیر، چِگس، چوودور، هاسار، امره لی، ارساری ودیگران نامیده شده اند.

گویش ها ولهجه ها با ویژگی های آوایی، بیان شیوه برخی مقوله های گرامری، حفظ اشکال قدیمی وسازه ها وهمچنین واژگان حرفه ای گوناگون تفاوت دارند.

اتکاء گویش زبان ادبی ترکمنی لهجه آخالی گویش تکه درنظرگرفته شده است. خطوط ویژه زبان ادبی ترکمنی درآن است که درانبوه و هسته اصلی خود اخذ واژگان فارسی وعربی درآن حفظ شده است.

لایه ی قابل توجه ای از واژگان ترکمنی شامل اقتباس از زبان روسی و واژگان بین المللی جذب شده توسط زبان روسی هستند.

با این حال تکمیل ذخیره لغوی: واژه سازی و شکل گیری کلمه، کلمات زوج، نظم، وام واژه ها و روابط نحوی کلمات دریک عبارت، پیش ازهرچیزی ازمحل منابع داخلی است.

پی نوشت:

۱- گاگاووز نام گونه ای اززبانهای ترکی که توسط مردم گاگااوز یا بطوررسمی درگاگاووزیای مولداوی تکلم میشود- ویکیپدیا .مترجم

۲- ماوراءالنهر، فرارود یا میان رودان،آسیای میانه ،ترکستان،آسیای مرکزی نام هایی است که از آغاز به این منطقه کهن گذاشته شده.مترجم

* ـ این مقاله توسط: دفتر ترجمه اسناد ومدارک رسمی شهرمسکو، تهیه شده و هدف آن بیشتر بررسی زبان ترکمنی درجمهوری ترکمنستان است. مترجم

اطلاعات تکمیلی:

۱- – عظیم اف.پ.صوفی اف.گ. چنگایف.یا. زبان ترکمنی. کتابی برای مدارس تعلیم وتربیت.عشق آباد.معارف.۱۹۹۲٫

۲- پنچیف.م. جومایف.ر. چومادوف.آ. زبان ترکمنی. کتاب درسی مدارس عالی برای گروه زبان روسی.عشق آباد.معارف.۱۹۹۴٫

۳- پاتسلویفسکی.آ.پ.۱۹۷۵؛ باسکاکوف.ان.آ. تاریخ مطالعه زبان ترکمنی.۱۹۶۵٫


بخش: ملیت لر | چاپ چاپ | بدون نظر
 


نظریزی یازین / ارسال نظر