احمد شاملو و “گنجشکک اشی مشی”

به مناسبت هفدهمین سالگرد درگذشت شاملو

Bildergebnis für ‫"گنجشکک اشی مشی"‬‎ریشه شعر و موسیقی آن

گنجشکک اشی مشی نام متلی ایرانی با ریشه کازرونی است که ابتدا پری زنگنه و بعد فرهاد مهراد ترانه‌ای بر اساس آن خوانده‌اند.

اهنگ این کار از اسفندیار منفردزاده بود. این ترانه در فیلم گوزن‌ها اجرا شده‌است.

داستان این متل سیاسی و اعتراضی بوده و در روایت‌های مختلفی منتشر شده‌است.

روایت کازرونی این متل که ساخته شاعر و نویسنده کازرونی حسن حاتمی است برای چاپ به احمد شاملو سپرده می شود که با گویش تهرانی توسط احمد شاملو در سال ۱۳۴۰ منتشر شده‌است.

خلاصه داستان:

گنجشکک اشی مشی از تاج شاه یاقوتی می‌دزدد تا به بچه‌هایش بدهد تا با آن بازی کنند. اما در میان راه آن را به پیرزنی می‌بخشد تا به زندگی‌اش سر و سامان بدهد.

پس از آن گنجشکک به دزدی رابین هود وار جواهرات شاه و بخشش این جواهرات به مردم ادامه می‌دهد. او برای اینکه شناخته نشود هر بار خود را در حوض نقاشی به رنگی دیگر در می‌آورد.

اشی مشی در گویش کارزونی مخفف «با شاه منشین» و به مفهوم کسی است که با شاه نمی‌نشیند و از حاکم و شاه و حکومت جانبداری نمی‌کند و طبع بالا و عزت نفس دارد.

داستان بار سیاسی و اعتراضی داشته و فرهاد مهراد نیز با جایگزین کردن کلمه «حاکم» به جای «حکیم» بر این بار سیاسی و اعتراضی افزوده‌است.

انتخاب یک پرنده آزاد به عنوان شخصیت اصلی داستان، رنگ به رنگ شدن و تغییر چهره او، تقابل رنگ‌هایی که گنجشکک خود را به آن می‌آمیزد “وجه مثبت رنگ‌ها” با رنگ‌های گوناگون جواهرات پادشاه “وجه منفی رنگ‌ها”، همگی از نکات برجسته داستان هستند.

در سال ۱۳۴۰ این متل “با روایت کازرونی در کتاب هفته کیهان به سردبیری احمد شاملو منتشر شد.

احمد شاملو گویش کازرونی آن را به گویش تهرانی برگرداند:

گنجشکک اشی‌مشی

لب بوم ما مشین

بارون میاد خیس می‌شی

برف میاد گولّه می‌شی

می‌افتی تو حوض نقاشی

می‌گیرتت فراش باشی

می‌کشتت قصاب باشی

می‌پزتت آشپزباشی،

می‌خورتت حاکم‌باشی…


بخش: متفرقه | چاپ چاپ | بدون نظر
 


نظریزی یازین / ارسال نظر