احد واحدی

 85 نجی ایل، آذربایجانین معاصر ملی نهضتینده بیر دؤنوش نقطه

  گئریه دؤنوب، 85 نجی ایل حادثه لرینه  باخدیقدا، اونلارین بوتونو داغ کیمی گؤرونورسه، خرداد آیینین اولینین حادثه سی بیر یوکسک زیروه کیمی گؤزه چارپیر. بیر تهران روزنامه سینین یازدیغی ظاهراً بیر طنز مقاله و چکدیگی کاریکاتور، ائله بیل سامان انبارینا، اود سالدی. بو اعتراض حرکتی تهرانین آذربایجانلی اؤیره نجی لری (دانشجولاری) طرفیندن باشلانسادا ، آز زمانین ایچینده، بیر جدی نهضته چئویریلدی. کولون آلتیندا، گیزلی قالان قیغیلجیملار، بیر باروت انباری کیمی پارتلادی. بیر کیچیک قروپ دانشجولارین اعتراضی، میلیونلارین حقلی اعتراضینا سبب اولدو. خلقیمیزین ملی ـ دموکراتیک آماجلاری اوغروندا، 60 ایلین ایچینده مثلی گؤرونمه ین بو حرکت، اؤزلوگونده بیر دؤنوش نقطه سی حساب اولا بیلر. بو بؤیوک حماسه بیر زلزله کیمی ایرانی ترپه تدی. کسینلیگله دئمک اولار کی، بو ملی قیامین ، نهضتیمیزه ان کیچیک فایداسی ملی شعوروموزون انکشاف پروسه سینی و کیملیگیمیزه دوغرو ملی مبارزه میزی بؤیوک بیر فاز ایره لی آپارمیشدیر. بو حرکت آذربایجان ملتینه گؤستردی کی، ملی کیملیگیمیز، آنا دیلیمیز و فرهنگیمیز اوچون مبارزه، معاصر دؤرده نه قدر گرگین و مهم یئر دوتموش و نه قدر شووینیستلر و اسلامی رژیم چالیشیر اونون ضدینه انگل تؤره لدسینلر. بو علامتدار حادثه باره ده آلدیغیمیز و یا آلابیله جگیمیز درسلری بئله یئکونلاشدیرماق اولار:

1ـ اوز وئردیگی وسعتده، حرکت "اؤز ـ اؤزونه" بیر حرکت ایدی! (یعنی اؤزو ـ اؤورنه جوشموش و هژمونی سیز) حرکته کیچیک سطحده دانشجولار رهبرلیگ ائدیردیلر، اما بؤیودوکجه کنترولدان چیخمیشدیر. حرکت یوزمینلر انسانی نمایشه چیخاردان زمان، کیمسه نین هژمونیسینین آلتیندا دگیلدی و اونون اوچون ده، نه زمانا قدر، هارایا کیمی، قاباغا گئده جک و یا هانسی نقطه ده دایاندیریلیب و داها داوام تاپمایاجاق، کیمسه یه بللی دگیلیدیر. بو نقصانین ان کیچیک تأثیری بوندان عبارت ایدی کی، نهضتین ان مهم شعارلاریندان یوزمینلر وطنداشیمیزین طرفیندن، حمایت اولونان زمان، رژیمدن بؤیوک امتیازلار الده ائتمک اولا بیلردی؛ و یا او زمان کی نهضت رژیمین طرفیندن هر طرفلی یوروشه معروض قالمیشدی، پلانلی گئری اوتورماق و تلفات سیز و یئنی باشدان یوروش آپارماق پلانلانا بیلردی.

2ـ نمایشچیلرین طرفیندن بعضی رادیکال حرکتلر، (مثلاً جام سیندیرماق، بنالارا اود وورماق و سایره) بوندان علاوه کی، نهضتین علیهینه یورش گتیرمگه مشروعیت قازاندیردی، آریاپرست شووینیستلره، آذربایجان خلقی نین قاتی دشمنلرینه، رژیمین ایچینده فرصت آختاران شووینیست دوشونجه لی مامورلارا و هابئله قارا دسته لره، لازم اولان شرایطی یاراتدی کی، بو ملی ـ دموکراتیک نهضتی، دوغرو آماجلاریندان آیریب، اونو یالنیز اغتشاشچی، ضد فارس و هامیا قارشی بیر حرکت کیمی سوجلاسینلار.

3ـ بو حرکتین بؤیوک ضعفی، ایراندا یاشایان باشقا غیر فارس ملتلرله، ملی ـ دموکراتیک آماجلارا دوغرو مبارزه ده، بیر هارمونیک رابطه نین اولماماسی و اونلارین حمایتیندان محروم قالماسی ایدی.

4ـ بیر سیرا انحرافی شعارلار، نه اینکی نهضتین ملی ـ دموکراتیک آماجلارین کولگه یه آپاریردی، بلکه اوندا جدی و فعال شکیلده اشتراک ائدن انسانلارین بیر قسمینی ده، قورخویا سالیردی. اشتراکچیلارین هم کیفیت و هم کمیتی، اعتراض نمایشلرینین ایکی ـ اوچ گون اولی و ایکی ـ اوچ گون سونوندا، نه اندازه فرقلی اولدوغو، بو ادعانین ثبوتونا یئترلیدیر. بو شعارلارین ایکی سینه اشاره ائتمه گیمیز یئرسیز دگیلدیر: "فارس دیلی، ایت دیلی"ـ  کی "تورک دیلی، سوسک (سوسه ری) دیلی" قدر پیس بیر شعاردیر. همان قدر ده میلیونلار انسانین آنا دیلینیه حقارتله یاناشیر. و یا "فارس، روس، ارمنی     آذربایجان دشمنی"ـ بو شعارین بیزیم جامعه میزه اویغون اولمادیغی و بیر "وارداتی" شعار اولدوغو معلومدور. فارس شووینیسمی نه قدر ایرگنج اولسادا و یا ارمنی لرآذربایجان تورپاقلاریندا وحشیجه سینه مینلر جنایت یارادسالاردا، یئنه ده بیز تام بو ملتلری سوجلاماغا و دشمن آدلاندیرماغا حقلی دگیلیک. واقعیت بودور کی: شووینیستی سیاستلر و یا وسیله لرله، شووینیسم ایله مبارزه ائتمک اولماز. البته بو حقلی حرکتی دوزگون آماجلاریندان آیرماق نیتیله، فارس شووینیسلرینین و یا رژیمین قارا دسته لری طرفیندن ده بو قات ـ قاریشیق شعارلار دئیله بیلر و او رادیکال حرکتلر اولا بیلردی. اما هر حالدا نهضتی اداره ائلییه ن هئیته بو سفیه شعارلار و حرکتلریله مرز چکمک گره کلی بیر زاد ایدی.

5ـ آذربایجان تاریخ بویو، ایراندا اوز وئرن حادثه لرده قاباقجیل رول اوینامیشدیر. اگر بوگون ایراندا گئچن پروسه نی، جدی حسابلاساق، لازمدیر ملی ایستکلرله موازی، عمومی ایستکلری ده نمایشلرده ایرلی سوره ک؛ مثلاً:  ائله او گونلرده و مدتلر قاباقدان اعتصابدا اولان دانشجو لاردان حمایت، یا عمومی دموکراتیک ایستکلردن او جمله دن، مطبوعات، دانیشیق، سندیکالارین فعالیتینین آزادلیغیندان حمایت، قادین و گنجلر مسئله سیندن حمایت و سایره. بو ایشین ایکی خیری اولا بیلردی:

الف ـ دشمن چالیشیر کی، اجتماعیاتا، بیزیم نهضتیمیزی کور ناسیونالیستی و دالی قالمیش بیر حرکت تانیتسین؛ بیز بو ایشیمیزله اونی بیر دموکراتیک و ترقی پرور نهضت گؤستره یب، عین حالدا میلیونلار باشقا انسانین جدی حمایتیندن بهره مند اولابیلردیک.

ب ـ باشقا غیر فارس ملتلریله دوزگون علاقه یاراتماق، اونلاری جدی مبارزه یه چاغیرماقدان علاوه، ایرانین بوتونلوگونده، غیر فارس ملتلر آراسیندا فدرال بیر حرکتین ایش بیرلیگینی اورتایا گتیره رک، حرکتیمیزین مادی و معنوی جهتلرینی گوجلندیره بیلردی.

هر حالدا بو بؤیوک حرکت، ملی نهضتیمیزده، دؤنوش نقطه سی کیمی گؤرونسه ده، ملی شعوروموزا جدی تکان وئره سه ده، خلقیمیزین گونده لیک یاشایشینده، جدی امتیازلار و نائلیتلر قازانا بیلمه دی.

  رژیم تولکوجه سینه، بوتون امکانلارینی ایشه دوتدو کی مجلسین اؤنونده قویولان نمایشده اشتراک ائتمک اوچون کیمسه یه امکان وئریلمه سین، سونرا نئچه گونون ایچینده، وحشیجه سینه، ملی حرکتین تانینمیش فعاللارینا یوروش گتیریب و اونلارین بؤیوک بیر قسمینی حبسه آلماقلا، بو ملی حرکته عکس العمل گؤستردی. 

1385 نجی ایلده خرداد آیینین نهضتیندن باشقا نئچه مهم حادثه ده اوز وئرمیش کی اونلارا اؤتری بیر باخیش یئرسیز اولماز:

تیر آیینین اول هفته سی، بابکین دوغوم گونونون ایل دؤنومو مناسبتیله هر ایل کی کیمی آذربایجان ملتی و ملی حرکتین فعاللاری بؤیوک تدارک گؤرموشدولر.  بابک (بذ و یا جمهور) قالاسی، اؤز طبیعی گؤزه لیگی ایله هر زمان وطنیمیزین زحمت چکن داغچی لارینی اؤزونه ساری جلب ائتمیشدی؛ سون اون ایلین ایچینده، بو قالانین زیارتچی لری خصوصاً تیر آیی نین اول هفته سینده، یالنیز طبیعتین سحر ائدیجی گؤزه لیکلرینی سیر ائتمک اوچون یوخ، بلکه بیر سیاسی ـ فرهنگی قورولتایین اشتراکچی لاری کیمی، بیر ملی ـ دموکراتیک فعالیت کیمی، اؤزلرینین حضورونو اوردا قید ائتمیشلر. خرداد آیی نین حادثه سیندن سونرا، اسلامی رژیم، امنیتی تشبثلرینی بو قالانین زیارتچی لری حقده و اونلارین اشتراکلارینا انگل تؤره تمک نیتی ایله چوخالتمیشدی. بو ایل بوتون قلعه نین و داها دوغروسو، کلیبر شهرینین گیریش و چیخیش نقطه لرینی رژیمین امنیتی مامورلاری، گنیش کنترول آلتینا آلمیشلار. بئله لیگله بیرینجی نؤبه ده آذربایجان ملی حرکتینین فعاللارینین، قلعه ده حضور تاپماسینا مانعلر یاراتمیشلار. ایکینجی سیرادا آذربایجان ملتینین ملی ـ سیاسی ایستکلرینی نمایش ائده ن تبلیغاتی شئی لرین (بایراق، پلاکارد، اعلامیه، موسیقی آلتلری و...) مراسمه آپارماغینین  قاباغینی آلمیشلار. کنترول نقطه لری هر ایلده کیندن اوچ قات آرتمیش و امنیتی مامورلار، قلعه یه گئده ن جماعت ایله چوخ غیر انسانی داورانمیشدیلار. البته نئچه گون قاباقدان تبریز، ارومیه، اردبیل، زنجان و آذربایجانین باشقا شهرلرینده تانینمیش ملی حرکتین فعاللارینی توتموش و یا شهرلرینی ترک ائله ممگه اخطار وئرمیشلر. هر حالدا بو ایشلرین نتیجه سینده بو ایل بابک قالاسینین اشتراکچی لاری هر ایل قدر اولمامیشدی. اما بیر آلترناتیو اولاراق بابکین دوغوم گونونو، فیشفیشا آتماقلا، اود اویناتماقلا بؤیوک شنلیگه چئوریب و وطنیمیزین ظلمت دوتموش گئجه سینی ایشیقلاندیرمیشلار.

خرداد و تیر آیی نین حادثه لریندن سونرا، رژیم ابداً فکر ائتمیردی کی مکتب لرین آچیلیشی مناسبته، آنا دیلینده مکتبلرده تدریس اولما مسئله سی، بؤیوک بیر حرکته سبب اولا؛ اما مهر آیینین اولینده، "آنا دیلینده مکتبلر آچیلسین"، "آنا دیلی تدریس اولسون" شعاریله آذربایجانین چوخلی شهرلرینده بؤیوک اعتراض آکسیونلاری گئچیریلمیشدی. رژیم بو ایستکلره قارشی، اعتراضلارا یوروش و چوخلی مبارز وطنداشی حبسه آلماقلا جواب وئرمیشدیر.

سونرا کی جدی حرکت شانلی21  آذرین ایل دؤنومو مناسبتیله قویولان اجلاسلار و ییغینجاقلار اولموشدور. ملتیمیزین "بیر گؤزو گولر، بیر گؤزو آغلار" اولان بو گونده چوخلو عزیزلمه مراسمی گئچیریلدی. شووینیست ایران پرست قروپلار بوگونده بؤیوک بیر توطئه یه ال ووردولار بلکه آذربایجانین حق اعتراضلارینی، چیرکین عمللرله لکه لندیرسینلر؛ اونلارین توطئه سی اوجوندان، بیر سیرا "کتاب یاندیرما" عکسی (رسمی) اینترنتی سایتلاردا نشر اولوندو. گویا ملی حرکتین فعاللاری، فارس دیلینده اولان بو کتابلاری اودا چکیبلر و خارجده اولان بیر عده فارس شووینیستلری و اونلارین ال آلتیلاری های ـ کوی و تبلیغات یولا سالماقلا، چالیشدیلار اؤزلرین (فارسلاری) مظلوم!! و بیزلری (اونلارین الیله ازیلمیش آذربایجان ملتینی) شیطان و اهریمن!! گؤسترسینلر. البته اونلارین بو اویدورمالارینا کیمسه اینانمادی و خارج ده یاشایان آذربایجانلیلار و اونلارین ملی حرکت فعاللاری دوزگون بیر سیاست قاباغا آپارماقلا، اونلار قازان قویویا دوشمه دن، بو توطئه نی جدی شکیلده آچیقلاییب و اونو و اونو یارادانلاری محکوم ائتدیلر. رسوایچیلیق او قدر بؤیوک ایدی کی، اونلارین نئچه دانا باش بیلنلری ّصمّ اُلبُکم، "لالسان لال، کارسان کار" بیر کلمه دانیشمادان داها دوغروسو خفه لندیلر! فعاللاریمیزین ایضاحاتیندا دئییلدی کی: "هر ملتدن چوخ آذربایجان ملتی، وقتیله اؤز آنا دیلینده اولان کتابلارین یانماسیندان ضربه گؤرموش، نه اینکی یالنیز آنا دیلینده، بلکه هر جوره کتابین یاندیرماسینا قارشی دیر؛ چونکی هر بیر کتاب یانیرسا، بیر فکرین، بیر اندیشه نین یانماسینا و نابود اولماسینا سبب اولور". 

اَن سونونجو حادثه 2 اسفند دنیا آنا دیلی گونو ایدی. بو گون آذربایجانین مختلف شهرلرینده، امنیتی قوه لرین انگل تؤرتمه لرینه رغماً چوخ جدی شکیلده و مینلر وطنداشین اشتراکیله عزیزله ندی؛ گئچیریلن مراسملرین چوخوندا، "آنا دیلی رسمی اولسون" شعاری آنا شعار کیمی سسله نیردی. مختلف مراسمده اشتراک ائده ن چوخلی انسان توتولدو. بو مبارز و دوستاق انسانلارین چوخو ایندی نین ایندیسی ده هله زندانلاردا ساخلانیلیر.

***

بوتون 85 نجی ایلده اؤز وئره ن حادثه لر آیدینجا سینا گؤستریر کی، ملی شعورون آرتماسی و ملی کیملیگه دوغرو ایسته کلرین یئرینه یئتمه سی بیر جدی انکشاف پروسه سینی گئچیرمکده دیر. بو پروسه  10-  15ایل بوندان قاباقدان باشلایب و بوگون بیر آغیر تجربه دن سونرا، داها یتگینله شیبدیر. 85 نجی ایله قیسا بیر باخیش اوستونلوکله گؤسته ریر کی، آذربایجان تورکجه سینی رسمیته تانیماق و بو دیلده رسمی شکیلده مکتبلرده، (یعنی اوشاق باغچالاریندان اونیورسیته یه قدر) تحصیل آلماق حقی، ایندیکی شرایطده آذربایجان خلقینین،  آذربایجان ملی حرکتینین فعاللارینین، مرکزی ایستگینی تشکیل ائدیر. آذربایجان دیلینده روزنامه لرین، ژورناللارین و کتابلارین نشری هابئله رادیو ـ تلویزیون وئریلیشلری خلقیمیزین باشقا ایستکلرینی تشکیل ائدیر.

85 نجی ایل بونون اوچون آرتیق اهمیته مالکدیر کی، ملی ایستکلره دوغرو مبارزه، بو ایلده کوتله وی شکل تاپدی. ملی ساحه ده جدی دگیشیکلر و رفورملارین یئرینه یئتمه سینه دوغرو، آذربایجان بوتون وارلیغیلا آیاغا قالخدی.

بوگون هر بیر مناسبت، هر بیر یوبلئی و ایل دؤنومو چوخ جدی شکیلده عزیزله نه رک، اؤزو یئنی دن بیر دؤنوش نقطه سینه چئوریلیر. بو قابلیت، آذربایجاندا باشلانان ملی نهضته باشقا بیر ظرفیت وئریر؛ اودا بوندان عبارتدیر کی، ایلین باشا باشیندا بئله قایناق نقطه لری آز دگیلدیر.

باشلادیغیمیز یئنی ایلده، بایرام تبریکلریله بیرلیکده، ملتیمیزه اوغورلو حیات ایسته یه رک، ملی ـ دموکراتیک حرکتیمیزین داها یاخشی قاباغا گئتمه سینی و بؤیوک نائلیتلر قازانماسینی آرزو ائدیریک!