آذربایجان

 

 
  آنا صحیفه ►►► اجتماعی ملی بین الملل تاریخ ادبیات و هنر  
 

احد واحدی

بهمنین ایگیرمی دوققوزی

نئچه گون قاباغدان، شنبه گونی بهمن آیینین ایگیرمی دوققوزوندا، بازار آغزیندا، یولداشلاریملا گؤروشمگه قرارلاشمیشدیق. بیر هفته دن چوخودی، اوردا ـ بوردا اعلامیه پایلانمیشدی و خلقی قم شهرینین شهیدلرینین قیرخینا چاغیرمیشدیلار. بو مراسم ائله قرارلاشدیغیمیز گون تبریزین جمعه مسجدینده دوتدلاجاغیدیر. قرارلاشدیغیمیز ساعات بازار آغزیندا گؤروشدوك و جمعه مسجده طرف یولا دوشدوك. ساعات 8,5 اولاردی، بیز جمعه مسجده یئتیشدیك، هله ائله بیر خبر یوخیدی،مسجدین حیط قاپیسی آچیغیدی اما اؤوزونون قاپیسی هله آچیق دگیلیدیر. جماعت حیطده آیاغ اوسته دایانمیشدی، بعضا" ده هئـره لره سؤیكه نیب یا اونلاردا اوتورموشدی. اونلار هیچ نه دانیشمادان، قورد كیمی بیری بیرینین اوزونه باخیردیلار؛ بو حالت آداما فیرتینادان اؤنجه، ساكیتلیگی خاطرلادیردی. هردنده گؤیده هلی كوپتر فیرلانیردی و جماعت اونون اوچوشونا اعتناسیز باخیردیلار. بیرآز جمعه مسجدین حیطینده اویان ـ بویانا باش چكدیك، اما دوزونو دئـسم داریخدیق، فكرلشدیك كی بازار آغزینا گئـری دؤنه ك و گؤره ك یئـنی نه خبر وار؟ بو فكریله مسجددن چیخدیق و بازار آغزینا طرف یولادوشدوك. گورجولر آغزینا چاتاندان سونرا، فردوسی خیاوانینین آخرینه دؤندوك. هرشئـی عادی ایدی، اویان بویانا، باخا ـ باخا كوروش خیاوانینا ساری، قدم ویردیق؛ گؤردوك كی، اورادادا بیر شئـی یوخدور، دؤزو یئنیدن جمعه مسجده قاییتماق ایسته دیك. قیزیللی مسجدی تزه كئچمیشدیك، حاجی سُلطی فیرنی پزین دكانینین قاباغیندا بیر عده پاسبان یولوموزی كسدیلر. اونلارین سایی 30 ـ 20 نفر اولاردی و هامیسیدا هله، "صفر كیلومتر" آجانلاریدیلار. اونلار بیزی بازارا قویمادیلار و دئـدیلر:“اولماز، قاداغاندیر.” بیر ایكی دفعه هجوم گتیردیك بلكه بیرتهَر ایچریه سوخولاق، اما اولمادی. جماعت گئـت به گئت چوخالیردی. خیاوانین قیراغینا، دكانلارین بیرینین قاباغینا، بیر ماشین كرپیج بوشالتمیشدیلار.بیر ـ ایكی دفعه جماعت هجوم گتیردیلركی بلكه جمعه مسجده طرف یول آچسینلار، اما یئه اولمادی. هجوملارین بیرینده، بیز بیر ـ ایكی دانا كرپیج پاسبانلارا تونلادیق. اونلاردا گؤردولركی یاخینا گلمك تهلكه لیدیر ائـله همان كرپیچلری بیزه طرف آتدیلار. اما بیز ماشینلارین آرخاسیندا گیزلنمیشدیك، اونونچون كرپیچلر یا یئـره دوشدی یادا ماشینلارا دگدی. اما بو دؤنه بیز چوخلی كرپیج اونلارا آتدیق. پاسبانلار داها دوام گتیره بیلمه دیلر و باشلادیلار قاچماغا. قاچدیقلاری زامان نئچه سینین بؤركلری یئره دوشدی. قورخولاریندان هیچ اونلاری گؤتورمگه ده چالیشمادیلار. اونلاری كوروش خیاوانینا ساری قوغالادیق. پاسبانلار انگج مسجدینه ساری قاچدیلار، بیزده داها اونلاری بوراخیب، گلدیك فردوسی آغزینا چاتدیق؛ "پلیس راهنمایی" نین پوتقاسینین یانینا. پوتقادا اولان پاسبانلار و افسرلر وضعیتی بئله گؤرجك، اوز قویدولار قاچماغا. جماعت وضعیتی بئله گؤرجك، جرأت تاپیب، اؤره كلندی و ایكینی سایینجا، پوتقانین قارشیسیندا دایانان موتورسیكلت لرین بیرینه اود ویردی. اود بیر ملتین ظلمه ـ فلاكته قارشی انتقامی كیمی شعله لندی، جماعت بیر آیری موتورسیكلتی ده، یانان موتورسیكلتین اوستونه قویدی و بنزین باك لارینین پارتلاییشیندان، آسیب گؤرمه یك دئیه ـ اوردان اوزاقلاشدی.

ائله اوزـ اوزونه بویوك بیر دسته تشكیل وئریلمیشدی، شعار وئرمگه باشلادیق. بعضی مذهبی آداملار واریدی كی ایستییردیلر باشقالارینا بؤیوكلوك ایله سینلر، دئدیلر:"شعار وئرمك قاداغاندی!"، اما جماعت اونلارین سؤزونه قولاق آسمادی. دسته میز اوزقویدی فردوسی خیاوانیلا، "اركه" ساری گئتمگه؛ هله هارایا گئـتمه گیمیز هیچ بَللی دگیلیدیر. شعارلار گلیب، یئـتیشمیشدی "مرگ بر این سلطنتِ پهلوی" یه. مذهبی لر گؤردولركی هاوا پیسدی و باشا دوشدولركی جماعتین شعار وئـرمه گینین قاباغینی آلابیلمیه جكلر، چالیشدیلار وئـریلن شعارلارین بیر آز زهرین آلسینلار. مثلا" دئـدیگیمیز او شعاری ناچار بئله چئـویردیلر: "مرگ بر این حكومتِ یزیدی"! اما جماعت ائـله دئـدیگین دئـییردی، بیزده چالیشیردیق اؤز شعارلاریمیزی وئره ك.

امین خیاوانینا چاتمامیشدان، گؤردوك كی پلیس "اركه" طرف یولی باغلاییبدیر. چالیشدیق بلكه بیر یول تاپیب گئـده ك، آما اولمادی. امین خیاوانینا طرف اوز قویدوق؛ گلدیك شهناز خیاوانینا چاتدیق، دوندوك "شهناز چارراه"ینا. گؤزوموزی آچیب یومونجا، گؤردوك بیرینجی نوبه ده، "آسیا" سینماسی، سونرا ایسه، "متروپل"،" سعدی" سینمالاری، اودا چكیلیبدیر. "آریا" سینماسینا یاخینلاشمیشدیق، جماعت چوخالمیشدی، پلیس لر هامیسی آرادان اكیلمیشدیر. "آریا" سینماسینا اود ویراندا، چون بیرآز هركی ـ هركیلیق واریدی، بیر حادثه اوز وئردی كی هامینی كدرلندیردی. "آریا" سینماسینین ایكینجی لُژونا(اوچونجی مرتبه ده) اود ویراندان سونرا، هامی آشاغی یئـنیب، ائـشیگه چیخیرلار. ایكی نفر بیرآز یوبانیرلار و او زمانكی، آشاغییا یئنمك ایستییرلر، اودون شعله لری ائله گویه قاوزانیركی، آشاغی یئنمك ممكن اولمور. اوچونچی مرتبه دن، بیر كیچیك پنجره خیاوانا آچیلیردی؛ اونلار گلدیلر پنجره نی آچدیلار و آشاغیدا اولان جماعتدن یاردیم ایسته دیلر. هامی ییغیشدیلار پنجره نین آشاغیسینا و سؤیله دیلر:"آتیلین آشاغییا، توتاریق!" اونلارین بیری چوخ قورخموشدی، جسارت ائلییه بیلمه دی، اما اوبیریسی چوخ جسارتلی و اللی ـ آیاقلی بیر جوانیدی؛ ایسته دی آشاغی یئنسین، پنجره نین دُواری سیمینت دن ایدی، اما بویورده كی دُوار كرپیجیدی. اللی ـ آیاغلی آدام پنجره نین هئره سینده آیاق اوستده دوروب، الینی اوزالتدی دُوارین گوشه سیندن قیراق دُوارا و بارماقلارین سالدی كرپیچ لرین آراسینا و اوزونو چكدی دُوارین او اوزونه، چتینلیگ چكسه ده بارماقلاریندان ساللانیق، اؤز آغیرلیغینی ساخلادی؛ سونرا بارماقلاریلا كرپیچ لرین بندلریندن، نارین ـ نارین تقریبا" 3 ـ 2 متر آشاغی گلدی و نهایت بیر دامین اوستونه آتیلدی و اورداندا ساغلام خیاوانا یئندی. او بیریسی قورخاق و السیز ـ آیاقسیز بیر آدامیدی. او زمانكی شعله لر اونا یاخینلاشدی لاپ اوزونو ایتیردی. جماعت او اولان یئرین دوز آشاغیسیندا سیخ دایانمیشدی. اوستدن آشاغییا فاصله ده 6 ـ 5 متر اولاردی. بیرآزدا قورخو اونو كاریخدیردیغیندان، ائله پیس آتیلدی كی اوزو اوسته آسفالتین اوستونه دوشدو و ائله اوجور حركت سیز قالدی. بیر آز ایرلیده بیر "آریا" ماشینی یوللانماق ایستییردی، تئز او آدامی گؤتوردوك قویدوق اونون دالی صندلینه و بیمارستانا آپارماغینی خواهش ائله دیك، سونرادا هیچ بیلمه دیك یازیغین باشینا نه گلدی

بو ایش حدودا"30 ـ20 دقیقه وقتیمیزی آلدی. سونرا گلستان باغینا ساری یولا دوشدوك. بیر عده "مولن روژ" سینماسیینا هجوم آپاردیلار. بیردن بیره گوللـه سسی گلدی، اما بوناخاطركی هم بدنیمیز ایستیدی، همده بو نئچه ساعاتی ائله ویر ـ سیندیرا مشغولودوق كی، فكر ائدیردیك داها شاه رژیمی ـ ماه رژیمی قالماییب. بیرآز تعجب لندیك و سونرا هامی سسله ندی: "گوللـه لر هاوایی دیر!" و... آز زمان كئچمه دن، "هاوایی دیر" ، "هاوایی دیر" سؤزو هریانی بورودو. ائله بو زمان گؤزوموز ساتاشدی او یاخینلاردا ایكی" تانك"ـا كی دوره برینده سیرایلا سربازلار اللرینده "مسلسل" جماعتی تعقیب ائدیر و آراسی كسیلمه دن ازدحامی گوللـه یه باغلاییردیلار. "ارتشین" بو "ضدشورش" دسته سی تبریز پادگانیندان گلمیش و هدفی جانا گلمیش تبریز خلقینین تظاهراتینی قانا چكمكدن عبارتیدیر. بو حالدا بیر نئچه نفر بیزیم دوره بریمیزده گوللـه یئدیلر، تانكلاردان و سربازلاردان20 متر آرامیز واریدی. گوللـه یئینلرین بیرینی چكدیك قنووا و اوزوموزده ائله قنوودا اوزاندیق. سربازلار و تانكلار گلیب، رد اولوب گئتدیلر. اما بیز بو های ـ كویده و بو قوغدی ـ قاچدیدا یولداشلاریمیزین، ایكیسینی ایتیردیك و قالدیق ایكی نفر*. آرا تئز ساكتلندی، قنوودا چوخ قالمادیق، بش ـ اون دقیقه سونرا آیاغا قالخیب، گلستان باغینا طرف یولا دوشدوك. دالیدان ارتشه منسوب اولان دسته لر یئنه گلیردیلر. گلستان باغینا چاتار ـ چاتماز سولا چؤندوك، هله اللی متر گئتمه میش، سربازلارین تعقیبی نتیجه سینده، ساغ الده اولان دار ـ دودوك بیر کوچه یه سوخولدوق. قاباقلاردا قارشیدان گلن باشقا سربازلارین همهمه سی گلیردی، اما هله اوزلری گؤرسنمیردی. نه ائتمه گمیزه معطل قالمیشدیق. سربازلار گئریدنده گلیردیلر، قارشیداندا! اما هله هیچ دسته گؤرونموردی. بو اثناده بیر قاپی آچیلدی و حدودا" 55 یاشیندا بیر خانم بیزه اشاره ائله دی كی ایچریه گیره ك. بیرآز دوروخسوندوق و شك ایله اونا باخدیق، اودا سانكی بیزیم گؤزلریمیزده یووارلانان شكی حس ا‏ئله دی، اونون اوچون دئدی: "قورخمایین! باشقالاریدا واردی، تله سین! ایندی سربازلار گلرلر!!" بیزیم باشقا یولوموز اولمادیغی ایچون، بیرده، همان خانیمین سسینده و باخیشیندا خیرخواهلیغی دویدوغوموز اوچون، ایچری گیردیك. دار بیر دالاندان كئچیب، بیر كیچیك حَیطه دوشدوك. اوردا 30ـ20 نفردن چوخ آدام واریدی و اوخانمدان باشقا یاشلی بیرخانمدا ائوین ساكنلرین تشكیل وئریردی. اونلار بیزه، پنیر، چؤره ك و چای گتیردیلر. همان خانم آرا بیر ائشیگه باخیردی كی اگر وضع عادیلَشسه، بیزه دئسین، ائشیگه چیخاق. بو ایش تقریبا" بیر ساعات یاریم سونرا ممكن اولدی.

ائله كی ائشیگه چیخدیق، وضعیت باشقالاشمیشدی؛ بیز اولدوغوموز دسته قره آغاجا طرف یولادوشدی. چوخ بانكلاری و اداره لری بیزدن قاباق كیلار، اودا چكمیشدیلر. قره آغاجین آخریندن معجزلر مسجدینه طرف چؤندوك، اوردان گلن نظامی دسته بیزه هجوم ائله دی و بیزی باسدی گوللـه یه. اولدوغوموز یئر چوخ آچیقلیغیدی،هرآن گوللـه لرین بیزه دگمه سینین احتمالی واریدی. زمی لره ساری، زیگزالی قاچدیق و اوزوموزی بیر باغا یئتیردیك، گوللـه لر یاغیش كیمی یاغیردی، اما هر حالدا بیر شئی اولمادی. بیرزمان اوزوموزی "كوچه باغ" دا تاپدیق. ساعات 4 اولموشدی. بیر لواش پزخانانین قارشیسیندان كئچیردیك، یادیمیزا دوشدوكی سحردن هیچ نَه یئمه میشیك. نوبه دن قیراق نفره بیر دانا لاواش آلدیق و قیتلیق دان چیخمیش آداملار كیمی اونلاری یئدیك. سونرا ائوه ساری یولا دوشدوك. آنام حقلی اولاراق چوخ پیس نگران قالمیشدی و هرآن گؤزلییرمیش كی اؤلوم خبریمیزی گتیره جكلر.

آغیر بیر گون كیچیرمیشدیك، بیر عمر یوخودا گورمه دیگیمیز بیر واقعه نی، بوگون گؤزلریمیزله گؤرموشدوك و اونو یاشامیشدیق اؤزوده نه جوره سینه!! داها آخشاما یاخینلاشیردیق، رژیمین سلاحلی قوه لری هریانی بوروموشدی، گوندوز سیچان یوواسینی ساتین آلانلار، بیرآز جرأت تاپمیشدیلار و گئجه قوشی كیمی، گئجه یه كنترل ائتمه گه جان آتیردیلار!! سونرا معلوم اولدو که همان گئجه چوخلی مبارز انسانلار اؤز ائولرینده توتولموشدولار.

اما قهرمان تبریز، بیلدیگینی ائله میشدی و 70 ایللیك بیردؤرده هرزمان ظلمه معروض قالان و كیچیك بیر زمزمه سی،“هادیر اولون! فریادا چئوریلمه سین!”ـ دئین شاه رژیمی طرفیندن، بوغازیندا بوغولان قوجامان شهر، آیاغا قالخمیشدی.

-----------------------------
 *ـ یولداشلاریمیزین بیری ایشین لاپ او پیس واختیندا، یارالیلارین بیرینه اگیلیب، یاردیم ائلیینده، بوینونون اورتاسیندان بیر گوللـه یئییر، اؤزونو تئزآتیر قنووا و كیچیك بیر كؤرپونین آلتیندا گیزله نیر، بیر مدتدن سونرا بیرآز اؤزونه گلیر، قالخیر آیاغا، قان آخا ـ آخا اوز قویور ائوینه ساری، اسلحه سینی یئربه یئر ائلییر، سیاسی كتابلارینی او یاخینلاردا دوست ـ تانیشین یانیندا قویور، سونرا اونلارین واسطه سیله بیمارستانا گئدیر. بیز ایكی گون سونرا اونون عكسینی، روزنامه لرده گوروب، خبردار اولدوق. اما باشینا گلن ایشلری، یالنیز زنداندان چیخاندان سونرا ائشیتدیك. او 29 بهمن ایله علاقه دار توتولان آداملارین هامیسیندان چوخ زنداندا قالدی و 57نجی ایلین بهمن آیندا، انقلاب غلبه چالاندان سونرا، آزاد اولدی!

نسخه قابل چاپ

 
 

ã

 

ذربایجان" دا یازیلان مطلب لردن باشفا سایت لار ویایینلاردا فایدالانماق،
 یالنیز یازیچی، ترجمه چی و قایناق آ
دلارینی چکمکله آزادیر.